با دسته‌بندی انواع فرش ایرانی بیشتر آشنا بشیم

فرش ایرانی جزو با ارزش‌ترین کالاهای دنیاست که درسته نمونه های بی‌کیفیت مشابه مثل فرش‌های چینی و ترک وارد بازار شدن، ولی هنوز هم اونایی که جنس شناس هستن به خوبی میدونن که فرش ایرانی چه جایگاهی داره. از کشورهای حوزه‌ی خلیج فارس و همسایگان شمالی دریای خزر گرفته تا قاره‌ی اروپا و آمریکا به خبوی فرش ایرانی رو میشناسن و مشتری دائم فرش ما هستن.
البته خود ایرانی‌ها هم از مشتریان ثابت فرش هستن و فرقی نمیکنه فرش دستباف باشه یا ماشینی هر کسی بسته به بودجه‌ش سعی میکنه بهترین و زیباترین فرشی رو که با سلیقه‌ش، رنگ‌بندی لوازم منزل و صد البته پول تو جیبش همخونی داره رو بخره. معمولا ایرانی‌ها طرح فرش‌ها رو رنگ‌بندی اونا رو خوب میشناسن و میدونن فرش‌های تبریز، کاشان، قم، کرمان و… از کیفیت بالای برخوردارن. مطلبی منتشر کردیم با عنوان «آنچه که درباره‌ی فرش ایرانی نمی‌دانستید!» پیشنهاد میکنیم حتما بخونیدش.
اما یه مشکل اینجاست که آدمای کمی به صورت علمی و فنی سراغ دنیای فرش میرن و به همین دلیل یه مقدار در مورد فرش ایرانی کم مهری و کم توجهی شده. مثلا چند سالی است که در مورد رتبه‌بندی و طبقه‌بندی فرش‌های ایرانی کار کارشناسی شده و تو مطلب امروز شیپور میخوایم براتون از انواع طرح‌های فرش و نحوه دسته‌بندی اونا بگیم.
البته یادتون باشه خیلی تو این دسته‌بندی به تاریخچه طرح‌ها و نحوه‌ی به وجود اومدن اونا توجهی نشده و این گروه‌بندی بیشتر براساس خود طرح‌ها و سبک بافت فرش‌ها بوده که سعی شده با یه تحقیق جامع تمامی طرح‌های موجود از فرش‌های ایرانی تو نزدیک به ۲۰ گروه جا داده بشه. البته این طرح و نقش‌های میتوانند ترکیبی هم باشن.

طرح‌هایی از آثار باستانی و بناهای اسلامی

تو فرش‌های حتما طرح‌های زیادی از نقش‌ها و شکل‌های مختلف از بناها، اماکن و عمارت‌های مختلف دیدین که با سلیقه و خلاقیت طراح فرش آمیخته شده و طرح فرش شکل گرفته. این طرح‌ها کلیت خودشون رو حفظ میکنن و نشون‌دهنده‌ی آثار باستانی هستن. مهمترین فرش‌های با طرح‌های باستانی و مذهبی رو میشه گنبد مسجد شیخ لطف الله، سر در امامزاده محروق، گنبد مسجد امام خمینی (ره)، تخت جمشید، طاق بستان، مسجد جامع اصفهان و … دونست.

طرح‌های شاه عباسی

گل معروف شاه عباسی رو که حتما میشناسین. این طرح خیلی‌ جاها از جمله تو فرش‌ها کاربرد داره با که با طرح‌های اسلیمی کنار هم قرار میگیرن و نقش‌هایی مثل لچک و ترنج شاه عباسی، افشان شاه عباسی، شاه عباسی درختی، شاه عباسی شیخ صفی و… رو تشکیل میدن.

طرح‌های اسلیمی

این نقش فرش براساس گردش‌های منظم و سنجیده‌ی طرح‌های اسلیمی است که معروفترین اونا طرح اسلیمی جهان اژدره. البته طرح‌های دیگه‌ای مثل اسلیمی افشان، اسلیمی لچک و ترنج و … رو هم داریم.

طرح‌های اقتباسی

تو طرح‌های اقتباسی همونطور که پیداست از نقش فرش‌های دیگه مثل مناطق مرزی کشور یا حتی کشورهای همسایه استفاده میشه و تو طرح و نقش فرش ایرانی از اونا کمک میگیرن. مهمترین نقش‌های اقتباسی رو میشه قفقازی و گوبلنی دونست.

طرح‌های افشان

تو این سبک نقش‌ها و طرح‌های فرش طوری به هم پیوستن که فکر میکنی فرش یکسره و بی‌وقفه بافته شده. یعنی همه گل و برگ‌ها و بندهای توی طرح، تو سطح فرش پراکنده و افشان هستن و هیچکدومشون هم نمونه‌ی قرینه ندارن. مشهورترین فرش‌های افشان رو میشه افشان دسته گلی، افشان حیوان‌دار، افشان ختایی و.. دونست.

طرح‌های واگیره‌ای

تو این طرح‌ها که حتما نمونه‌اش رو هم زیاد دیدین طول و عرض فرش به قطعات مشخصی تقسیم میشه و با پیوستن بندها به هم طرح کل فرش شکل میگیره. تو این طرح میشه به بندی اسلیمی، بندی خشتی، بندی ترنجدار، بندی شیر و شکر، بندی شاخ گوزنی، بندی دسته گلی، بندی میناخانی و… اشاره کرد.

طرح‌های بته حقه

طرح‌های بته جقه از جمله معروفترین طرح‌های ایرانی که تو فرش‌های ما دیده میشه و توی حاشیه‌ و نقش اصلی فرش از بته جقه و متن استفاده میشه. مهمترین طرح‌های بته جقه همون بته میری، خرقه‌ای، قلمکار، کردستانی و… است.

طرح‌های درختی

تو این نقش‌ها از طرح درخت و درختچه و گل و بوته استفاده میشه که اندازه‌های کوچیک و بزرگ داره. درخت سبزیکار و درخت حیوان‌دار از جمله معروفترین طرح‌های درختی هستن.

طرح‌های ترکمن

طرح‌ها ترکمن دارای نقش‌های هندسی هستن و بیشتر ذهنی بافته میشن. از مهمترین طرح‌های ترکمن میشه غزال گز، قاشقی، آخال و … رو نام برد.

طرح‌های شکارگاهی

نقش‌های شکارگاهی از جذابترین و معروفترین طرح‌های ایرانی هستن که براساس صحنه‌های شکار یا شکارگاه بافته میشن و بیشتر طرح مربوط به یه سوارکار با وسیله‌ی شکار مثل تیر و کمان یا نیزه است و داره حیواناتی مثل آهو رو شکار میکنه.

طرح‌های گل فرنگ

این طرح یکی از زیباترین طرح‌های ایرانیه که براساس گل‌های طبیعی با رنگ‌بندی زرد، آبی و قرمز بافته میشه. انواع این نقش‌ها رو میشه گل فرنگ بیجار، گل فرنگ دسته گلی، گل فرنگ گل و بلبل، لچک و ترنج گل فرنگ، افشان گل فرنگ و… دونست.

طرح‌های قابی یا خشتی

متن اصلی فرش روی قاب‌های متنوع تقسیم میکنن و اونا رو کنار هم میچینن بعد داخل این قاب‌ها رو گل و برگ میبافند. مهمترین طرح‌های قابی عبارتند از قابی بختیاری و قاب قرانی
طرح‌های گلدانی

سطح فرش رو از چند تا گلدان تو اندازه‌های مختلف میبافند و بیشتر به گلدان‌های بزرگ توجه میشه که شاخه و برگ گل‌ها اومده متن فرش رو پر کرده. مهمترین طرح‌های گلدانی هزار گل، گلدانی محرابی و گلدانی ظل السلطانی هستن.

طرح‌های ماهی در هم

این طرح از قدیمی‌ترین و مرسوم‌ترین طرح‌‌ها برای فرش ایرانیه که یه واگیره توی طول و عرض تکرار میشه و مثلا از یک حوض به صورت لوزی با ماهی و چهار برگ در کنار اون استفاده میکنن. این طرح تو سراسر ایران کاربرد داره و از مهمترین اونا میشه به ماهی فراهان، ماهی زنبوری، ماهی کردستان و زیره ماهی اشاره کرد.

طرح‌های محرابی

محراب که طرح منحصر به فردی تو مساجد داره با گلدان، قندیل و شاخه و برگ تزئین میشه و در کنار ستون‌هایی طرح اصلی فرش ایرانی رو شکل میده. میتونیم به طرح محرابی قندیل، محرابی گلدانی و محرابی درختی اشاره کنیم.

طرح‌های محرمات

تو این نقش از نظر طولی متن فرش چند تا ردیف موازی داره که توی اونا بته جقه، طرح‌های اسلیمی یا ختایی و گل و برگ کار میشه. یعنی فرش راه‌راه بافته میشه و محرمات بته جقه از همه معروفتره.

طرح‌های هندسی

اسم این طرح کاملا نشون میده که نقش‌ها به چه شکلی هستن و بیشتر از شکل‌های هندسی یا خطوط زاویه‌دار استفاده میشه. مثل طرح هندسی کف ساده، هندسی جوشقان، هندسی خاتم شیراز، هندسی لچک و ترنج و هندسی قابی

طرح‌های ایلی و عشایری

این طرح‌ها بیشتر به دست عشایر بافته میشه و به صورت ذهنی تزئینات و نقش‌ها رو پیاده میکنن و بیشتر طرح‌ها ساده ولی زیبا هستن. از مهمترین طرح‌های عشایری میشه عشایر قشقایی، شاهسون، بلوچ و… رو نام برد.

طرح‌های تلفیقی

این طرح که آخرین نقش دسته‌بندی فرش‌های ایرانیه همونطور که از اسمش پیداست از تلفیق یک یا چند طرح به وجود میاد و البته بافتن اون کار سختیه.
البته گروه‌بندی‌های دیگه‌ای هم برای فرش‌های ایرانی وجود داره که فرصت پرداختن به اونا نیست و نیازی نیست همه‌ی طرح‌های مطلب امروز رو به ذهنتون بسپرین ولی حداقل با خوندن این متن هر زمان که نیاز داشتین و خواستین از اپلیکیشن شیپور برای خودتون فرش بخرین و مثلا گفتن این فرش دستبافه یا فلان طرح رو داره دیگه از قبل اطلاعات کافی رو دارین.

ممکن است شما دوست داشته باشید بیشتر از نویسنده

اگر شما هم اطلاعاتی در این زمینه دارید با ما در میان بگذارید :

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.